Mensen gebruiken taal niet in iedere situatie op dezelfde manier. Een gesprek met vrienden verloopt anders dan een gesprek tijdens een stage. Ook een appbericht, een verslag en een sollicitatiebrief vragen om verschillende taalkeuzes. Doel, publiek, medium en situatie beïnvloeden hoe iemand spreekt, schrijft of reageert.
Iedere taalgebruiker beschikt over een eigen talig repertoire. Dat bestaat uit de talen en taalvariëteiten die iemand kent en gebruikt. Denk aan dialect, streektaal, groepstaal, schooltaal, vaktaal en beroepstaal. Welke taalvorm iemand kiest, hangt onder andere af van de situatie, het doel, de gesprekspartner en de manier waarop iemand wil overkomen.
Taal verandert bovendien voortdurend. Nieuwe woorden ontstaan, bestaande woorden krijgen andere betekenissen en uitspraak, spelling en grammaticale patronen kunnen in de loop van de tijd veranderen. Media, techniek, maatschappelijke ontwikkelingen en contact tussen taalgebruikers spelen daarbij een rol.
Verschillende onderdelen van de taalkunde helpen deze verschijnselen te onderzoeken. De pragmatiek kijkt naar taalgebruik binnen een concrete situatie. De sociolinguïstiek onderzoekt de relatie tussen taal en samenleving. De historische taalkunde bestudeert hoe talen en taalverschijnselen zich door de tijd ontwikkelen.
Deze pagina vormt een routekaart naar uitleg, voorbeelden en activiteiten over taalkeuze, talige identiteit, taalvariatie en taalverandering. Je kunt van hieruit verder naar bestaande pagina’s, taalweetjes en verdiepende informatie. Wil je beginnen met materiaal dat bij jouw onderwijsniveau past? Kies dan een van de instappagina’s per niveau.
Leerlingactiviteit
Onderzoek hoe je taalgebruik kunt afstemmen op je doel, gesprekspartner en situatie.
Welke taal past bij de situatie?
Voor docenten
Voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs sluit deze inhoud aan bij kerndoel 7 Nederlands: de leerling verkent het gebruik van taal. Voor het mbo gelden andere landelijke kaders. Meer informatie over deze verbindingen staat op de pagina Kerndoelen.
Deze pagina wordt stapsgewijs uitgebreid met nieuwe uitleg, voorbeelden en activiteiten.