Deze pagina is bedoeld voor leerlingen uit de onderbouw van het voortgezet onderwijs. Je begint met herkenbare voorbeelden en korte uitleg.

De niveau-indeling is een globale inschatting. Je mag altijd een niveau hoger kiezen als je meer uitdaging wilt.

Taal is meer dan spellingregels en zinnen ontleden. Taalkunde onderzoekt hoe taal werkt. Je kijkt bijvoorbeeld naar spraakklanken, woorden, zinnen, betekenis en taalgebruik.

Op school moet je regels kennen voor opdrachten, toetsen en examens. De taalkunde helpt je begrijpen waarom taal op een bepaalde manier werkt. De uitleg vervangt de schoolregel dus niet, maar maakt die vaak begrijpelijker.

Wat leer je hier?

Je leert dat taal uit verschillende onderdelen bestaat. Je ontdekt bijvoorbeeld:

  • hoe mensen spraakklanken maken;
  • hoe klanken binnen een taal werken;
  • hoe woorden zijn opgebouwd;
  • hoe woorden samen zinnen vormen;
  • hoe woorden en zinnen betekenis krijgen;
  • hoe de situatie bepaalt wat iemand bedoelt;
  • waarom mensen niet allemaal hetzelfde spreken;
  • hoe taal door de tijd verandert.

Je hoeft deze begrippen nog niet allemaal uit je hoofd te kennen. Het belangrijkste is dat je leert herkennen naar welk onderdeel van taal je kijkt.

Begin bij de uitlegkaarten

Begin met Wat is taalkunde? Daar ontdek je welke vragen taalkundigen over taal stellen.

Daarna kun je zelf een onderwerp kiezen:

  • Spraakklanken (fonetiek) – Hoe maken en horen we spraakklanken?
  • Klanken in taal (fonologie) – Welke klanken maken betekenisverschil?
  • Woorden (morfologie) – Uit welke delen bestaat een woord?
  • Zinnen (syntaxis) – Hoe vormen woorden samen een zin?
  • Betekenis (semantiek) – Wat betekenen woorden en zinnen?
  • Taal in een situatie (pragmatiek) – Wat bedoelt iemand werkelijk?
  • Taal en samenleving (sociolinguïstiek) – Waarom spreken mensen verschillend?
  • Taal door de tijd (historische taalkunde) – Hoe verandert taal?

Begin met een taalvraag

Je kunt ook beginnen met een vraag die je van school kent:

  • Hoe vind je de persoonsvorm en het onderwerp?
  • Wanneer schrijf je d, t of dt?
  • Wanneer schrijf je één of twee klinkers en medeklinkers?
  • Wanneer schrijf je ei of ij?
  • Waarom schrijf je duif met een f, maar duiven met een v?
  • Hoe weet je wat iemand werkelijk bedoelt?

Bij iedere taalvraag krijg je eerst het antwoord dat je voor school nodig hebt. Daarna lees je hoe de taalkunde de regel of het taalverschijnsel verklaart.

Denkvraag

Zeg je eigen naam langzaam. Kun je de lettergrepen horen? Klap bij iedere lettergreep één keer in je handen.

Verder

Wil je moeilijkere voorbeelden en meer begrippen? Ga dan verder naar Niveau 2 – Bovenbouw VO.

Verder verkennen

Klaar om verder te gaan? Via de links hieronder duik je dieper in de verschillende onderdelen van taalkunde.