De klas als uitgeverij

Een tekst schrijven is één stap. Een publicatie maken vraagt meer. In De klas als uitgeverij werken leerlingen samen aan een informatieve publicatie voor een echt publiek. Zij onderzoeken een onderwerp, verdelen rollen, schrijven en verbeteren teksten, controleren bronnen en beeld, verzorgen de vormgeving en testen het resultaat voordat het wordt gepubliceerd.

Het project is in de eerste plaats ontwikkeld voor vmbo en mbo. De basisroute is haalbaar voor een hele klas. Leerlingen die verder willen of kunnen, kiezen aanvullende verdieping. De uitgeversroute laat bovendien zien welke werkzaamheden, keuzes en beroepen bij het volledige uitgeefproces horen.

Het eerste proefproject bestaat bij voorkeur uit één gezamenlijke informatieve digitale publicatie van beperkte omvang, eventueel met één gedrukt proefexemplaar.

Kies een route

Iedere klas begint met de basisroute. Verdieping en uitgeversroute zijn keuzeonderdelen. Zo blijft het project uitvoerbaar, terwijl leerlingen met extra belangstelling alle facetten van publiceren kunnen onderzoeken.

Basisroute – Samen een publicatie maken

In de basisroute maakt de klas één complete, overzichtelijke publicatie. Leerlingen bepalen onderwerp, doel en publiek, verdelen het werk en doorlopen samen zes projectfasen. Alleen de publicatieonderdelen die werkelijk nodig zijn, worden gebruikt.

Deze route vormt een zelfstandig project. Een docent hoeft de verdiepende delen dus niet te behandelen om tot een bruikbaar eindproduct te komen.

Verdieping – Betere inhoud en betere keuzes

De verdieping helpt leerlingen hun publicatie inhoudelijk sterker en zorgvuldiger te maken. Zij kunnen extra aandacht besteden aan onderzoek, brongebruik, tekststructuur, revisie, beeld, boekonderdelen en productie.

Niet iedere leerling hoeft dezelfde verdieping te volgen. De docent kiest onderdelen die passen bij het niveau, het leerdoel en de beschikbare tijd.

Uitgeversroute – Het volledige uitgeefproces

De uitgeversroute is bedoeld voor leerlingen die willen weten hoe een uitgeverij werkt of die een opleiding of beroep in deze richting overwegen. Deze route behandelt onder meer het publicatievoorstel, redactionele ontwikkeling, functies binnen een uitgeverij, rechten, productie, promotie en distributie.

Binnen een korte pilot kan de klas enkele beroepsgerichte onderdelen kiezen. Bij een uitgebreider project kan de hele uitgeversroute worden gevolgd.

Zo verloopt het project

De klas doorloopt zes fasen. Iedere fase levert een zichtbaar besluit, product of bewijsstuk op.

Fase	Wat gebeurt er?
1. Opdracht en publiek	De klas kiest onderwerp, doel, publiek en publicatievorm.
2. Redactie en planning	Rollen, taken, planning en projectcredits worden verdeeld.
3. Onderzoek en inhoud	De klas maakt een inhoudsplan en houdt de bronnen bij.
4. Schrijven en maken	Leerlingen schrijven teksten en maken of selecteren beeld.
5. Redigeren en vormgeven	Inhoud, taal, voorbeelden, bronnen en vormgeving worden gecontroleerd.
6. Testen, publiceren en evalueren	Proeflezers testen het resultaat; daarna volgen correctie, publicatie en reflectie.

Rollen in de klasuitgeverij

Leerlingen werken vanuit een herkenbare rol. Mogelijke rollen zijn projectleider, onderzoeker, schrijver, redacteur, beeldredacteur, vormgever en controleur. In een kleine groep kunnen rollen worden gecombineerd. In een grote klas kan één rol door meerdere leerlingen worden uitgevoerd.

Een rol geeft verantwoordelijkheid voor een taak, maar de klas blijft samen verantwoordelijk voor de kwaliteit en veiligheid van de publicatie.

Plannen met projectcredits

De klas plant het werk met projectcredits. Eén gepland werkuur is één projectcredit. Een taak waarvoor naar verwachting drie uur nodig is, krijgt dus drie projectcredits.

Projectcredits zijn fictief. Het zijn geen euro’s, loonpunten, cijfers of beloningen. Zij maken zichtbaar hoeveel tijd werkzaamheden naar verwachting kosten en helpen de klas haalbare keuzes te maken. De werkelijk bestede uren worden apart bijgehouden en na afloop met de planning vergeleken.

Wat maakt en bewaart de klas?

Het gezamenlijke eindproduct is een informatieve digitale publicatie. Daarnaast bewaart de klas een compact procesdossier. Dat dossier laat zien hoe keuzes tot stand kwamen en wie waaraan heeft gewerkt.

De zeven mogelijke bewijsstukken zijn:

de projectkaart;
de rolverdeling en planning;
het inhoudsplan;
de bronnenlijst;
de eerste versie;
de proefversie met correcties;
de individuele reflectie.

Veilig en verantwoord publiceren

Publiceren vraagt om een laatste, afzonderlijke controle. Een goed lopende tekst kan nog steeds een onjuiste bron, een fout taalvoorbeeld of een afbeelding zonder toestemming bevatten.

Voor publicatie controleert de docent samen met de projectgroep:

de juistheid van feiten, namen, cijfers en voorbeelden;
de vermelding en verwerking van bronnen;
de herkomst en gebruiksvoorwaarden van afbeeldingen en andere media;
persoonsgegevens, herkenbare leerlingbeelden en vereiste toestemming;
de taal, vormgeving en technische werking van de definitieve versie;
de wijze waarop en het publiek waarvoor de publicatie beschikbaar wordt gemaakt.

Het Word-bestand waarin de klas werkt, blijft intern. Alleen de gecontroleerde definitieve PDF wordt eventueel door de docent of websitebeheerder gepubliceerd.

Downloaden en starten

Voor de eerste pilot zijn drie samenhangende bestanden beschikbaar. De handleiding bevat de volledige werkwijze. Het werkboek bewaart planning, bewijsstukken en reflectie. In het publicatiesjabloon bouwt de klas het gezamenlijke eindproduct op.

Download de projecthandleiding

Download het projectwerkboek

Download het publicatiesjabloon

Voor docenten

De docent bepaalt vooraf de leerdoelen, looptijd, omvang, beschikbare hulpmiddelen en wijze van verspreiding. De basisroute kan zelfstandig worden gebruikt. Verdieping en uitgeversroute worden alleen toegevoegd als zij binnen de beschikbare lestijd en projectcredits passen.

De eerste pilot is bedoeld om de uitvoerbaarheid te testen. Ervaringen met taakverdeling, planning, begeleiding en beoordeling kunnen daarna worden gebruikt om het materiaal verder te ontwikkelen.

Verder op taal-coach.nl

Bij het project kunnen leerlingen bestaande uitleg en activiteiten op taal-coach.nl gebruiken.