Niveau en begeleiding

Geschikt voor Niveau 1 – Onderbouw VO en Niveau 3 – MBO 1 en 2. De activiteit duurt ongeveer 20–30 minuten en kan zelfstandig of met begeleiding worden uitgevoerd.

Situatie

Op school, tijdens een stage of op het werk krijg je soms een instructie die op meer dan één manier kan worden begrepen. Als je zomaar één betekenis kiest, kun je iets anders begrijpen dan de schrijver bedoelde.

Leerdoel

Na deze activiteit kun je:

  • herkennen dat een zin meer dan één betekenis heeft;
  • uitleggen waardoor de dubbelzinnigheid ontstaat;
  • om verduidelijking vragen;
  • een dubbelzinnige zin duidelijker formuleren.

Lees de zin

De monteur controleerde de machine met de camera.

Het zinsdeel met de camera kan op twee manieren bij de rest van de zin horen.

Opdracht 1 – Ontdek de twee betekenissen

  1. Welke twee betekenissen kan de zin hebben?
  2. Wat vertelt met de camera bij iedere betekenis?
  3. Kun je zonder verdere informatie zeker weten welke betekenis bedoeld is? Leg je antwoord uit.

Hulp in stappen

Lukt het nog niet? Probeer dan het volgende:

  1. Lees eerst: De monteur controleerde de machine.
  2. Voeg daarna met de camera toe.
  3. Stel jezelf twee vragen:
    • Waarmee controleerde de monteur de machine?
    • Welke machine werd gecontroleerd?

Opdracht 2 – Vraag om verduidelijking

Stel dat je deze zin in een werkinstructie leest. Schrijf één vraag waarmee je kunt controleren wat de schrijver bedoelt.

Je kunt bijvoorbeeld beginnen met:

Bedoelt u dat …?

Opdracht 3 – Maak beide betekenissen duidelijk

Herschrijf de zin twee keer.

  • In zin A gebruikt de monteur een camera om de machine te controleren.
  • In zin B wordt een machine gecontroleerd waarop een camera is gemonteerd.

Antwoord en uitleg

Betekenis 1

De monteur gebruikt de camera bij het controleren.

Een duidelijke formulering is:

Met de camera controleerde de monteur de machine.

Betekenis 2

De camera hoort bij de machine.

Een duidelijke formulering is:

De monteur controleerde de machine waarop een camera was gemonteerd.

Zonder extra context kun je niet met zekerheid bepalen welke betekenis bedoeld is. Daarom is het verstandig om de zin duidelijker te formuleren of om verduidelijking te vragen.

Verdieping

Zoek of bedenk zelf een zin die op meer dan één manier kan worden begrepen.

  1. Schrijf de verschillende betekenissen op.
  2. Leg uit welk woord of zinsdeel de dubbelzinnigheid veroorzaakt.
  3. Herschrijf de zin voor iedere betekenis.

Reflectie

  • Hoe ontdekte je dat de zin twee betekenissen had?
  • Welke aanpak hielp het meest: anders lezen, vragen stellen of herschrijven?
  • Waarom kan een dubbelzinnige instructie problemen veroorzaken?

Verbinding met taalkunde

De dubbelzinnigheid ontstaat door de zinsbouw. Het zinsdeel met de camera kan op verschillende manieren met andere delen van de zin worden verbonden. Het verschil in structuur leidt tot een verschil in betekenis. De context kan helpen om de waarschijnlijkste betekenis te kiezen, maar biedt niet altijd zekerheid.