Wat is semantiek?
Wat betekenen woorden en zinnen?
Semantiek onderzoekt betekenis: van één woord tot een volledige zin en de relaties tussen betekenissen.
Doel: begrijpen hoe woorden en zinnen betekenis dragen en hoe betekenissen met elkaar samenhangen.
Leerdoel: je kunt twee betekenissen van een meerduidig woord onderscheiden en een noodzakelijke conclusie uit een eenvoudige zin herkennen.
📖Lees
Semantiek is het taalkundige onderzoek naar de betekenis van woorden, woordgroepen en zinnen.
Meer weten: vaste uitdrukkingen
Amir heeft de handen vol kan betekenen dat Amir het erg druk heeft. Die figuurlijke betekenis hoort bij de uitdrukking als geheel en volgt niet volledig uit de losse woorden.
👀Bekijk
De omgeving helpt bepalen welke betekenis van een woord past.
| Zin | Betekenis van bank |
|---|---|
| We zitten op de bank. | meubel |
| Zij werkt bij een bank. | financiële instelling |
Eén woordvorm kan dus verschillende betekenissen hebben.
🧠Ontdek
Klik op een zin.
De omringende woorden en onze kennis van de wereld helpen bij de keuze.
Kan één zin ook meerduidig zijn?
Ja. In Sam zoekt een lichte jas kan lichte betekenen dat de jas weinig weegt of licht van kleur is. Dit is lexicale meerduidigheid: de meerduidigheid zit in een woord.
🔍Vergelijk
| Vakgebied | Centrale vraag | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Syntaxis | Hoe is de zin opgebouwd? | Wie achtervolgt wie? |
| Semantiek | Wat betekent de zin? | Wat kan bank betekenen? |
| Pragmatiek | Wat bedoelt de spreker hier? | Is Het is koud ook een verzoek? |
De hond jaagt op de kat betekent iets anders dan De kat jaagt op de hond. Dezelfde woorden worden anders gecombineerd.
✏️Probeer
Vraag: Welke conclusie moet waar zijn als De zwarte kat slaapt op de stoel waar is?
Extra opdracht: letterlijk of figuurlijk?
In Zij heeft de handen vol kan iemand letterlijk iets dragen. Als vaste uitdrukking betekent de zin meestal dat zij het erg druk heeft.
🎧Multimedia en verdieping
Bekijk hoe het woord bank een zitmeubel of een financiële instelling kan noemen.
Media-niveau: basisvoorbeeld — bronpagina is verdieping
Kijkdoel: vergelijk alleen A – zitmeubel en B – financiële instelling. Welke betekenis past bij Ik open een rekening? De technische gegevens eronder zijn extra.
Luister naar de betekenis en herkomst van de woorden epidemie en pandemie.
Media-niveau: extra — vmbo-bovenbouw en mbo
Luisterdoel: wat is het betekenisverschil tussen de twee woorden? Je hoeft niet ieder historisch detail te onthouden.
Een korte animatie waarin woorden en zinsstructuur samen betekenis opbouwen, wordt later als eigen materiaal toegevoegd.
🚀Verder
Probeer een taalvraag
Bronnen bekijken
- Semantiek – DBNL
- Compositionality – Stanford Encyclopedia of Philosophy
- John I. Saeed, Semantics, Wiley-Blackwell.
- Kate Kearns, Semantics, Palgrave Macmillan.