Wanneer gebruik je dialect, straattaal of Standaardnederlands?

Het korte antwoord

Gebruik een taalvorm die past bij je doel, gesprekspartner en situatie. Dialect kan verbondenheid met een streek tonen. Straattaal of jongerentaal kan verbondenheid met een groep tonen. Standaardnederlands is vaak handig als veel verschillende mensen je moeten begrijpen of als een formele situatie daarom vraagt.

Wat denk jij?

Je geeft een presentatie aan medewerkers van een stagebedrijf die je nog niet kent. Welke keuze is meestal het handigst?

Een dialect kiezen dat alleen jouw vrienden begrijpen.Zoveel mogelijk nieuwe straattaalwoorden gebruiken.Duidelijk Standaardnederlands gebruiken en vakwoorden uitleggen.

Drie taalvarianten

Taalvariant	Wat kan die uitdrukken?	Waar kan die passen?
dialect of streektaal	streek, familiegeschiedenis, lokale identiteit en verbondenheid	thuis, in de streek en bij mensen die de variant begrijpen
straattaal of jongerentaal	groepsgevoel, creativiteit, leeftijd en identiteit	bij vrienden en in informele groepssituaties
Standaardnederlands	een breed gedeelde taalvorm	onderwijs, examens, openbare communicatie en veel werksituaties

Zo kies je bewust

Wie luistert of leest? Begrijpt de ander deze taalvariant?
Wat wil je bereiken? Wil je verbondenheid tonen, informeren, overtuigen of beoordeeld worden?
Hoe formeel is de situatie? Een groepschat verschilt van een sollicitatiegesprek.
Welke verwachtingen gelden? Voor een toets of verslag kan Standaardnederlands worden gevraagd.
Kun je schakelen als de situatie verandert? Dat vergroot je mogelijkheden.

Voor school.
Als een opdracht Standaardnederlands vraagt, moet je die vorm voor je beoordeling beheersen. Dat betekent niet dat je thuistaal, dialect of straattaal taalkundig minderwaardig is.

En het Fries?
Fries is geen dialect van het Nederlands, maar een eigen, gestandaardiseerde taal. In de provincie Fryslân zijn Fries en Nederlands beide officiële talen. Wie Fries en Nederlands gebruikt, kan dus tussen twee talen schakelen.

Vanuit de taalkunde: taalvariatie is normaal

Bij Taal en samenleving (sociolinguïstiek) onderzoek je hoe taal samenhangt met regio, leeftijd, groep, identiteit en situatie.

Iedere taalvariant heeft patronen. Dialect en straattaal zijn dus niet simpelweg slordig of zonder regels. Straattaal verandert snel en gebruikt invloeden uit verschillende talen.

Schakelen tussen taalvarianten wordt ook wel registergevoeligheid genoemd. Een taalvaardige spreker kan meerdere varianten gebruiken en kiest welke op dat moment werkt.

De waardering van een taalvariant zegt vaak iets over de maatschappelijke positie van de sprekers. Een negatief oordeel over een accent of dialect is daarom niet hetzelfde als een taalkundig oordeel over de taalvorm.

Probeer

Welke uitspraak past bij de taalkundige uitleg?

Wie kan schakelen tussen taalvarianten, kan taal aanpassen aan doel en situatie.Dialect heeft geen grammaticale patronen.Straattaal verhindert altijd dat iemand Standaardnederlands leert.

Regel én verklaring

Voor school en werk leer je wanneer Standaardnederlands wordt verwacht. De taalkunde verklaart dat taalvariatie normaal is en dat bewust kunnen schakelen je taalvaardigheid juist vergroot.

Taal en samenleving (sociolinguïstiek)Taal in een situatie (pragmatiek)Passende taal kiezen Wat is taalkunde?← Terug naar de taalvragen Kies je niveau

Bronnen bekijken

De bronnen geven verdere verdieping. Externe bronnen openen pas na jouw klik. Keer daarna terug naar taal-coach.nl om verder te gaan.